Pomimo licznych rozwiązań nowatorskich wprowadzanych do naszych szkół, nadal znaczny procent uczniów nie potrafi odnaleźć swojego miejsca w szkolnej rzeczywistości. Dzieci, które napotykają na różne trudności, zwłaszcza we wstępnym etapie uczniowskiej kariery szybko zniechęcają się i przestają darzyć szkołę sympatią. Uczeń spędza w szkole i na nauce szkolnej w domu ponad połowę swojego młodego życia. Ten okres, który ma być najpiękniejszym etapem jego życia nie może być spowity w czarne barwy.

Trudności w uczeniu się mogą pojawiać się na różnym poziomie edukacji. Ich przyczyn od dawna upatruje się w trzech różnych źródłach, tj.: uwarunkowaniach środowiskowych, dydaktyczno-wychowawczych oraz tkwiących w samych uczniach. Ta ostatnia grupa przyczyn koreluje z ogólnym poziomem intelektualnym ucznia.
Z grupy dzieci, które napotykają na trudności w uczeniu się można wyodrębnić te, które mają specyficzne trudności w nauce czytania, pisania i liczenia.
Chodzi o dzieci, które pomimo prawidłowego rozwoju umysłowego i korzystnych warunków szkolnego uczenia się nie mogą w przewidzianym czasie, lub niekiedy w ogóle nauczyć się poprawnie czytać, pisać i liczyć.
Na specyficzne trudności w pisaniu i pisaniu składają się zespoły trudności określane jako: dysleksja, dysgrafia i dysortografia, a w przypadku liczenia dyskalkulia.

Dysleksja jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym, którego przyczyny niełatwo określić. Mogą być genetyczne, organiczne, hormonalne, lub mogą one wynikać z opóźnionego dojrzewania układu nerwowego. Dysleksja nie ma związku z poziomem inteligencji dziecka. Bywa, że jest ono przeciętnie lub ponadprzeciętnie uzdolnione, a jednak z trudem uczy się czytać i pisać. Ma kłopoty z przypomnieniem sobie nazw i terminów, określeniem czasu i kierunków, z zapamiętaniem tekstu. Popełnia specyficzne błędy. Na początku mówi się o takich uczniach, że są mniej zdolni lub leniwi. I tylko bardzo dobry nauczyciel potrafi wychwycić, że to nie kwestia zdolności, lecz właśnie dysleksja jest powodem kłopotów w nauce.
Dyslektykiem pozostaje się wprawdzie przez całe życie, ale poprzez odpowiedni trening i ćwiczenia objawy tego schorzenia można znacznie zmniejszyć. Natomiast nie leczone powoduje narastanie problemów i niechęć do nauki. Stąd ważne, aby dzieci szybko trafiły pod opiekę specjalistów i rozpoczęły terapię.

Objawy dysleksji w czytaniu:

* mylenie liter graficznie podobnych, np.: o-a, m-n
* przestawianie głosek, sylab
* opuszczanie głosek, sylab, całych ciągów wyrazów
* zamiana wyrazów na inne
* opuszczanie, mylenie linijek tekstu
* nieprzestrzeganie znaków przestankowych
* brak zrozumienia czytanego tekstu.

Objawy dysortografii w pisaniu:

* mylenie liter graficznie podobnych
* statyczne odwracanie liter (inwersja b-p, g-p)
* przestawianie liter i sylab
* powtarzanie liter i sylab
* gubienie liter i sylab w wyrazach
* błędy ortograficzne.

Objawy dysgrafii w rysowaniu:

* trudności z odwzorowywaniem kształtów geometrycznych
* ubogie rysunki o prymitywnych uproszczeniach
* trudności w rozplanowywaniu rysunków
* silny lub słaby nacisk ołówka
* błędny kierunek odwzorowywania szlaczków.

Objawy sugerujące ryzyko wystąpienia lub występowania dysleksji

Pierwsze symptomy mogących pojawić się w przyszłości trudności szkolnych można obserwować już u dziecka 3-4 letniego. Sygnałami mogącymi niepokoić są:
* mała sprawność ruchowa, opóźniony rozwój ruchowy (dziecko późno zaczyna chodzić, może w ogóle nie raczkować)
* niechęć do zabaw ruchowych
* mała sprawność dziecka w samoobsłudze (zapinanie guzików, wkładanie ubrań )
* niechęć do rysowania, opóźniony rozwój mowy
*przekręcanie wyrazów.

W wieku 5-6 lat dzieci z grupy tzw. ryzyka dysleksji mogą przejawiać następujące trudności:

* kłopoty z zapamiętywaniem wierszyków
* nie odróżnianie prawej i lewej strony ciała
* leworęczność lub oburęczność
* kłopoty z odwzorowywaniem szlaczków, prostych figur geometrycznych
* nie odróżnianie głosek podobnych słuchowo (kura - góra, Tomek - domek )
* kłopoty z dzieleniem i składaniem słów z głosek i sylab
* gramatyczne błędy w wymowie
* trudności w początkowej nauce czytanie.

Wymienionym objawom często towarzyszą nadpobudliwość psychoruchowa, brak koncentracji uwagi, brak interesowania się czytaniem i pisaniem. W konsekwencji, w późniejszych latach dziecko ma problem w nabywaniu umiejętności z innych przedmiotów, w których dobra znajomość czytania i pisania jest niezbędnym warunkiem powodzenia w nauce.
Stały brak sukcesu, rodzi brak wiary we własne siły, dlatego ważna jest wczesna diagnoza i szybkie podjęcie działań terapeutycznych koncentrujących się na mocnych stronach dziecka.

Dekalog dla rodziców dzieci dyslektycznych (opracowany przez prof. Martę Bogdanowicz)

NIE - "nie czyń bliźniemu, co Tobie niemiłe"

1. Nie traktuj dziecka jak chorego, kalekiego, niezdolnego, złego lub leniwego.

2. Nie karz, nie wyśmiewaj dziecka w nadziei, że zmobilizujesz je to do pracy.

3. Nie łudź się, że dziecko "samo z tego wyrośnie", "weźmie się w garść", "przysiądzie fałdów" lub że ktoś je z tego "wyleczy".

4. Nie spodziewaj się, że kłopoty dziecka pozbawionego specjalistycznej pomocy ograniczą się do czytania i pisania i skończą się w młodszych klasach szkoły podstawowej.

5. Nie ograniczaj dziecku zajęć pozalekcyjnych, aby miało więcej czasu na naukę, ale i nie zwalniaj go z systematycznych ćwiczeń.

TAK - "strzeżonego Pan Bóg strzeże"

6. Staraj się zrozumieć swoje dziecko, jego potrzeby, możliwości i ograniczenia, aby zapobiec trudnościom szkolnym.

7. Spróbuj jak najwcześniej zaobserwować trudności dziecka: na czym polegają i co jest ich przyczyną. Skonsultuj się ze specjalistą (psychologiem, pedagogiem, logopedą).

8. Aby jak najwcześniej pomóc dziecku:
• zaobserwuj w codziennej pracy z dzieckiem, co najskuteczniej mu pomaga,
• korzystaj z odpowiedniej literatury i fachowej pomocy nauczyciela - terapeuty (w formie terapii indywidualnej i grupowej),
• bądź w stałym kontakcie z nauczycielem i pedagogiem szkolnym.

9. Bądź życzliwym, pogodnym, cierpliwym przewodnikiem i towarzyszem swego dziecka w jego kłopotach szkolnych.

10. Chwal i nagradzaj dziecko nie tyle za efekty jego pracy, ile za włożony w nią wysiłek. Spraw, aby praca z dzieckiem była przyjemna dla was obojga.

opracowały Honorata Hyjek, Grażyna Wądołowska