Muzyka jest dziedziną sztuki, z którą spotykamy się bardzo wcześnie, bo już od kołyski towarzyszy nam w różnych sytuacjach życiowych. Dla wielu kontakty z muzyką są miłym sposobem spędzania czasu lub źródłem przyjemności. Ale także mogą być one ogromną szansą rozwoju pełnej i integralnej osobowości człowieka. Stymulując różne sfery aktywności, muzyka budzi różnorakie przeżycia, przez co człowiek zdobywa wiedzę o świecie, kulturze i o samym sobie.

Muzyka - to otaczający nas świat, odgłosy przyrody: śpiewające ptaki, spadające krople deszczu, płynące strumyki, tętent kopyt, dźwięk klaksonu, dzwonka w szkole, telefonu w domu. Można by podawać tu jeszcze wiele przykładów muzycznych. Muzyka jest obecna w życiu człowieka w każdym jego okresie życia. Może ona spełniać różnego rodzaju funkcje. Rozwój muzyczny ujawnia się bardzo wcześnie. Już w okresie życia płodowego dziecko przejawia pierwsze reakcje na bodźce akustyczne i na muzykę.
Rozwój muzyczny u każdego dziecka przebiega w sposób indywidualny. Ważną rolę odgrywa tu środowisko, w którym ono przebywa i wychowuje się. To matka pierwsza śpiewa dziecku kołysanki, opowiada bajki i uczy ruchu. Później zaś nauczyciele organizują dziecku kontakt z muzyką, który to wpływa na jego rozwój. Poprzez kontakt z muzyką rozwijają się u dziecka dodatnie cechy charakteru, a także zdolności poznawcze. Przeżycia estetyczne czynią człowieka wrażliwym na różne przejawy życia i stosunków międzyludzkich oraz inspirują do nowego spojrzenia na świat. Wyniki badań wskazywały także wpływ wychowania muzycznego na rozwój umysłowy dziecka oraz niektórych cech osobowości. Kształcenie słuchu muzycznego wywiera dodatni wpływ na wyniki osiągane np. w zakresie gramatyki, ortografii, matematyki i wychowania fizycznego.

Koncepcje wychowania muzycznego znane były już w najstarszych tradycjach kultury. Pierwsze zrodziły się w Starożytności i opisywane były w dziełach wielkich filozofów: Platona i Arystotelesa. XX wiek stał się nowym etapem w rozwoju koncepcji wychowania muzycznego. Wśród pedagogów, którzy dokonali wielkich reform w nauczaniu artystycznym znaleźli się: Emil Jaques - Dalcroze, Carl Orff, czy Zoltan Kodaly. Działania tych muzyków i pedagogów nastawione były na aktywność, ekspresję twórczą i swobodę wyobraźni dziecka.

Szwajcarski muzyk i pedagog - Emil Jaques - Dalcroze - twórca rytmiki - był jednym z pierwszych pomysłodawców zasad wychowania dzieci przez sztukę. Rytmika - to realizacja ruchowa rytmu muzycznego i innych elementów muzycznych np. dynamiki, tempa, agogiki, budowy fraz, treści wyrazowej utworu muzycznego. Na rytmikę składa się wiele rodzajów ćwiczeń: marsz, podskoki, bieganie w rytm muzyki, ćwiczenia w reagowaniu na frazy za pomocą gestów i ruchów, ćwiczenia w ruchowej realizacji tematów rytmicznych, ćwiczenia oddechowe, ćwiczenia inhibicyjno - incytacyjne, ćwiczenia słuchowe, ćwiczenia w improwizowaniu ruchu, ćwiczenia w dyrygowaniu i w zakresie wielogłosowości rytmicznej.
Metoda Emila Jaquesa - Dalcroze'a odgrywa znacząca rolę w kształceniu dzieci. W nauczaniu profesjonalnym przyśpiesza ogólny rozwój muzykalności, pomaga w przyswojeniu podstawowych wiadomości o muzyce, ośmiela do samodzielnej aktywności muzycznej. Metoda ta okazała się także niezastąpiona w wychowaniu dzieci specjalnej troski.

Kolejnym propagatorem wychowania przez sztukę był niemiecki pedagog i kompozytor - Carl Orff. Uczył on poprzez zabawy muzyczne, na które składały się: ruch, gest, taniec, słowo, śpiew i gra na instrumentach. Ruch jest spontaniczny i swobodny, który po pewnym etapie kształcenia staje się uporządkowany i wzbogacony. Ważną rolę odgrywa tu gra na instrumentach perkusyjnych, na których dzieci grają już podczas pierwszych zajęć. Pedagog zwracał także uwagę na improwizację ruchową, wokalną i instrumentalną, które to dążyły do porządkowania muzyki i uczenia podstawowych zasad nią rządzących.

Wszystkie metody ukazują ogromny wpływ muzyki na rozwój osobowości dziecka. Do wartości wychowawczych muzyki można zaliczyć: kształtowanie kultury muzycznej, doskonalenie smaku, rozwijanie umiejętności słuchania, rozumienie własnej psychiki, obyczajów, warunków życia, kształtowanie umiejętności wypowiadania się, odczuwanie piękna, rozwijanie poczucia więzi grupowej, a także samodzielności.

Należy pamiętać, że w każdym okresie życia dziecka, możemy pomagać mu w kontaktowaniu się z muzyką. Rodzice, jak i nauczyciele powinni:

1. Wykorzystać każdą okazję do organizowania kontaktu dziecka z muzyką.
2. Zainteresować się i stymulować formy ekspresji muzycznej dziecka jak śpiew, taniec czy gra na instrumentach.
3. Śpiewać, grać i tańczyć razem z dzieckiem.
4. Przybliżać dziecku świat dźwięków poprzez różnego rodzaju poszukiwania i eksperymenty.
5. Służyć dziecku pomocą i radą oraz być przewodnikiem po krainie muzyki.
6. Stawiać przed dzieckiem różnorodne zadania, dzięki którym rozwinie się jego wyobraźnia muzyczna.
7. Uczestniczyć zawsze w działaniach muzycznych dziecka.
8. Dbać, by dziecko wyrosło na świadomego odbiorcę muzyki i aby było wrażliwe na świat dźwięków.

Opracowała: mgr Jolanta Woronowicz